Ամենաճանաչված և հայտնի հանրային սեղանի խաղերից մեկն իհարկե շախմատն է: Իր տեսակի սեղանի խաղերից, հենց շախմատն է, որ առաջինն արժանանում պաշտոնական մարզաձևի կոչման: Մինչդեռ, սա պարզապես երկրպագուների հավաք չէ, այլ դրանք լայնամասշտաբ պրոֆեսիոնալ շախմատի մրցաշարեր են, որոնցում ներգրավված են բազմամիլիոնանոց միջոցներ:
Շախմատի զարգացման պատմության մեջ իրենց ներդրումն են ունեցել Եվրոպական երկրները, Ասիան և Արևելքը: Առաջին անգամ խաղը հայտնվեց Հնդկաստանում, որպես ռազմական գործողությունների, ռազմավարության և մարտավարության ուսուցման մեթոդ: Կա հինավուրց լեգենդ այն մասին, թե ինչպես մի հնդիկ մաթեմատիկոս, Սեսա անունով, ցույց տվեց խաղը հարուստ ռաջային, ինչը նրան դուր եկավ: Եվ իր երախտագիտությունը հայտնելու համար, նա խոստացավ կատարել ցանկացած ցանկություն, որը կցանկանար Սեսսան: Զարմանալի էր, մաթեմատիկոսը մրցանակն ընտրեց բրնձի կամ ցորենի հատիկների տեսքով, այն էլ որոշակի քանակությամբ:

Ինչպես կռահում եք, այստեղ խորամանկություն կա, և դուք չեք սխալվում: Սեսսան ասաց, որ ռաջան պետք է շախմատի տախտակի առաջին քառակուսիի վրա դնի միայն մեկ հացահատիկ, իսկ յուրաքանչյուր հաջորդի վրա ՝ երկու անգամ ավելի շատ, քան նախորդի վրա է: Մաթեմատիկոսի ճարտար միտքը չսխալվեք: Հացահատիկի ընդհանուր քաշը, այս սկզբունքի համաձայն, կազմում էր գրեթե 1,2 տրիլիոն տոննա: Հասկանալի է, որ նույնիսկ հարուստ ռաջան ի վիճակի չէր վճարել այնպիսի գին, խոստացածին համաձայն, այսպիսով նա այն ստիպված էր խախտել:
Շախմատը զգալի փոփոխության ենթարկվեց, երբ հայտնվեց Արևելքում: Փոփոխության ենթարկվեց քարերի արտաքին տեսքը, քանի որ իսլամական կրոնում չի կարելի պատկերել կենդանի էակներ, այժմ դրանք ավելի նման էին ժամանակակից աբստրակտ արձանիկների: Շախմատի ձևի պարզեցման արդյունքում, դրա արտադրությունն ու ստեղծումը ավելի քիչ ժամանակ և աշխատուժ պահանջեց, ինչիի հետևանքով գինն ընկավ: Արդյունքում, խաղը դադարեց լինել ռազմական, ռազմավարական զորավարժությունների առարկա և հասանելի դարձավ բոլորին: Այդ ժամանակից ի վեր շախմատը ստանդարտ սեղանի խաղ է:

Եվրոպայում շախմատի տարածումն ու ներդրումը փշոտ ճանապարհ է անցել: Եկեղեցու սպասավորներին խաղն անմիջապետ արգելվեց։ Բայց դա միայն նպաստեց ավելի մեծ հետաքրքրությանը հասարակ քաղաքացիների և ֆեոդալների կողմից։ Ուստի XV դարում շախմատը աշխարհում ամենատարածված և հայտնի խաղն էր։
Շախմատային խաղը չի դադարում զարգանալ, այն անընդհատ փոխվում է: Մշակվում են նոր կանոններ, ի հայտ են գալիս նոր ռազմավարական հնարքներ և քայլեր: Այսօր տանը բավականին հեշտ է շախմատ խաղալ համակարգչով կամ ինտերնետով: Օնլայն տարբերակով արդեն անցկխցվել է շախմատի առաջին միջազգային մրցաշարը։ Սրանով շախմատի պատմությունը չի ավարտվում, քանի որ այս սեղանի խաղի սիրահարների և նախընտրողների հետաքրքրասեր մտքերը անպայման ինչ-որ նոր և հետաքրքիր բան կմտածեն:

Թարգմանեցին ՝  էլեն Պողոսյանը, Էլինա Սիմոնյանը և Գոհար Մավյանը
Աղբյուրը՝  История шахмат

Español ( իսպաներեն )

• Yo me moriré, y la noche
• triste, serena y callada,
• dormirá el mundo a los rayos
• de su luna solitaria.

• Mi cuerpo estará amarillo,
• y por la abierta ventana
• entrará una brisa fresca
• preguntando por mi alma.

• No sé si habrá quien solloce
• cerca de mi negra caja,
• o quien me dé un largo beso
• entre caricias y lágrimas.

• Pero habrá estrellas y flores
• y suspiros y fragancias,
• y amor en las avenidas
• a la sombra de las ramas.

• Y sonará ese piano
• como en esta noche plácida,
• y no tendrá quien lo escuche
• sollozando en la ventana.

Amenio ( հայերեն )

• Ես կմեռնեմ․․․
• Տխուր, հանդարտ, հանգիստ գիշեր,
• Կքնի աշխարհը՝
• Միայնակ լուսնի հովանու ներքո։

• Մարմինս կդեղնի,
• Բաց պատուհանից
• Կմտնի զով քամին՝
• հոգիս փնտրելու:

• Աստված գիտի, կգտնվի ինչ-որ մեկը,
• Որ հեկեկա սև արկղիս մոտ:
• Ով ինձ երկար համբույր կտա՝
• Քնքշանքների,արցունքի մեջ։

• Բայց կլինի աստղ ու ծաղիկ,
• Եվ հառաչանք, և բուրմունքներ,
• Եվ ծառերի ստվերներում՝
• Անսպասելի հանդիպումներ։

• Եվ կհնչի դաշնամուրը ,
• ինչպես հանդարտ այս գիշերին,
• ԵՎ չի լինի պատուհանից
• հեկեկացող հենց այդ մեկը:

( Աղբյուրը՝ այստեղ )

Իրականում լավա-լամպը, չնայած իր անվանկոչմանը, գործնականում չի օգտագործվում որպես լամպ: Այն դեկորատիվ իր է, որը բաղկացած է թափանցիկ գլանաձեւ անոթից, որտեղ լցված է անգույն յուղ և պարաֆին, ինչն ունի մասնակի թափանցիկություն:

Դրա ստորին մասում կա լամպ, որը լուսավորում է անոթը և այն տաքացնում: Երբ այն տաքանում է, տարբեր չափերի և առանձին կաթիլների բաժանված պարաֆինը անցնում է նավթի շերտի միջով ՝ այդպիսով ստեղծելով «լավայի» էֆեկտ: Լավա-լամպի օգտագործման սկզբունքը հիմնված է պարաֆինի ֆիզիկական հատկությունների վրա, որը տաքանալով դառնում է ավելի թեթեւ, քան յուղը և բարձրանում վեր:

Լավա-լամպը հորինել է անգլիացի գիտնական Էդվարդ Քրեյվեն Ուոլքերը 1963 թվականին: Ապա 5 տարի անց արտոնագրեց իր գյուտը: Լավա-լամպեր արտադրելու համար Ուոլքերը ստեղծեց Քրեստվորթ կոչվող հաստատություն, որը գտնվում էր Մեծ Բրիտանիայի հարավում՝ Պուլ քաղաքում: Հեղինակը իր սարքը անվանել է «Աստրո»:

Այդ օրերին արտադրվել են լամպերի մի քանի տեսակներ, օրինակ `« Astro Mini »և« Astro Coach »: Առաջին անգամ լավա-լամպը հասարակությանը ներկայացվեց տոնավաճառում, որն ներկայացվեց 1965 թվականին Բրյուսելում: Այսպիսով, սարքը գրավել է ձեռներեցներ Ալֆրեդ Վերտհայմերի և Հայ Սփեկտորի ուշադրությունը, ովքեր Ուոլքերից ձեռք են բերել ԱՄՆ-ում լավա-լամպերի արտադրության և վաճառքի իրավունք: Այսպիսով, այս լամպը հասավ «Նոր աշխարհ», որտեղ այն սկսեց վաճառվել «Լավա-լամպ» անունով: Այս ապրանքի վաճառքը ղեկավարում էր վերոհիշյալ գործարարների հիմնադրած Lava Simplex International կորպորացիան:

Շուտով, Վերտհայմերը թողեց «Լավա-լամպի» -ի արտադրությունը, իսկ Սպեկտորը, ընդհակառակը, սկսեց արտադրություն զարգացնել Չիկագոյի իր գործարանում: Ամերիկացիները հավանում էին Լավա-լամպը և նրանց համար այն դառնում է 60-ականների խորհրդանիշներից մեկը:

1980-ականների կեսերին Հայ Սփեկտորը լավա-լամպի իր ընկերությունը վաճառեց Haggerty Enterprises- ին, որը պատկանում էր Larry Haggerty- ին և Eddie Sheldon- ին: Այս գործարքի արդյունքում լամպերի վրայի լոգոտիպը փոխվեց: Դրանք այժմ վաճառվում են Lavaworld ապրանքանիշի ներքո: Այս պահին օգտագործողների շրջանում լայնորեն օգտագործվում է «Լավա- լամպ» անվանումը: Շուտով ԱՄՆ-ում լավա-լամպերի արտադրությունը դադարեցվեց և տեղափոխվեց Չինաստան:

Եվրոպայում՝ Ուոլքերը լավա-լամպի իր արտադրությունը վաճառում է նաև Mathmos-ընկերությանը, որը շարունակում է դրանք արտադրել մինչ օրս Մեծ Բրիտանիայի նույն գործարանում:

Այս տարի նույնպես, հունվարյան ճամբարը սկսվեց ճամփորդություններով։ Որոշեցի այս տարի գնալ Սևաբերդ։

Հունվարը սկսվեց ճամբարով և շարունակվեց նախագծերով։ Ստորև ներկայացնեմ իմ կատարած աշխատանքները՝

Մասնակցել եմ անգլերենի՝ <Gifted> նախագծին, ինչպես նաև <English — Flashmob>-ին։

Ինչպես նաև մասնակցել եմ ձայնագրություններին՝

• Սուրբ Ծննդյան ծեսը հայոց մեջ
• Հունվարի 6-13 ը` Տնօրհնեք

Գրել եմ նաև Սասնա պարեր: Յարխուշտա, Սասնա շորոր, Մայրոքե -ի մասին։

Գրել եմ Հակոբ Գյուրջանի և Գրիգոր Խանջյանի մասին։

Յար խուշտա

Յար խուշտան՝ Սասունի շրջանների հայ ազգաբնակչության ռազմական պարից է, որը պարում էին տղամարդիկ։ Յար խուշտա ռազմական խաղ-պարը, պատկանում է Ծափ պարերի տեսակին և առանձնանում յուրօրինակ կառուցվածքով, խաղային, երաժշտական, բանահյուսական տեքստերով և գունեղ կատարման ոճով: Պարի անվանումը ունեցել է տարբեր մեկնաբանություններ։ Դրանցից մեկն է, որ «Յարխուշտա» նշանակում է զենքի ընկեր։ Պարսկերենից «յար», բացի սիրեցյալից նշանակում է ընկեր, իսկ «խըշտ», «խըշտիկ» ՝ կարճ նիզակ, զենք։

Այդ պարերում շարժումները շեշտվում են հանդիպակած զույգի հետ ծափերով, որոնք կարծես թե փոխարինում են զենքերին և յուրովի նմանակում դրանց հարվածն ու բախման ձայնը: Հայկական ռազմական ծափ պարերից են` Խարզանի Յար Խուշտա կամ Թաք Յար խուշտա, Սլիվանի Յար խուշտա, Մաչինո, Մընդո, Հալա կըշտա, Դե բժան, բժան պարերը: Ծափ պարերում առանձնանում է հանդիպակած զույգի հետ ծափերի կատարման երկու տեսակ` ծափեր զույգի հետ մեկ ձեռքով և ծափեր երկու ձեռքով: Երբ ծափերը կատարվում են մեկ ձեռքով, այդ դեպքում մեկ կողմը հանդես է գալիս որպես հարձակվող, իսկ մյուսը` պաշտպանվող: Հնարավոր է, որ վաղ անցյալում զույգերն ունեցել են թրեր, նիզակներ և վահաններ հարձակման և պաշտպանության նպատակով, որոնք ժամանակի ընթացքում փոխարինվել են զույգերի աջ ձեռքերի միմյանց ուժգին բախվող հարվածներով: Այս տեսակի Ծափ պարերում պարաձևերը հերթագայում են այնպես, որ մեկ մի կողմն է հարձակվում մյուսը պաշտպանվում, մեկ էլ` մյուսը: Երբ ծափերը կատարվում եմն երկու ձեռքով, հանդիպակած կողմերը հարձակվում, հավասարապես զարկում և պաշտպանվում են միաժամանակ: Այս դեպքում կարծես թե վերանում են նահանջողի դերն ու վահանի գործառույթը: Երկու կողմերն էլ զինված են հարձակման զենքերով, այն է` միաժամանակ կատարվող երկու ձեռքի ծափերով և հարձակողական դիրքերում են: 

Կոմպոզիտոր Սպիրիդոն Մելիքյանի գրանցմամբ պարի երաժշտական չափը 2/4 է: Այն սկսվում է միջին տեմպով, աստիճանաբար արագանում: 
Ինչ որ ժամանակ Յար խուշտան կատարվել է արտասահմանական երգի ուղեկցությամբ: Երգի տեքստը կարճ է և կրկնվում է շարունակաբար: Բառերի իմաստը հայտնի չէ, երևի թե այն մարտական կանչ է խորհրդանշում: Պարի կատարումն ուղեկցվել է նաև դհոլի և զուռնայի նվագակցությամբ, որը ամբողջացրել է պարը:

Յար խուշտան այն յուրօրինակ ավանդական պարերից է, որը ժողովրդական պարային մշակույթում պահպանվել է մինչ օրս և շատ քիչ փոփոխությունների է ենթարկվել: Դեռևս XX դարի 30-ական թթ. այն բեմականացրել է Սրբուհի Լիսիցյանը` Երևանի Պարարվեստի ուսումնարանի ազգագրական պարերի խմբում և Վահրամ Արիստակեսյանը` Հայաստանի ազգագրական պարերի պետական առաջին անսամբլում:

Ժամանակի ընթացքում այն տարբեր փոխակերպումների է ենթարկվել, դարձել աշխարհիկ զվարճանքի խաղ և պար, միաժամանակ պահպանել հնագույն տարբերակին բնորոշ տարրեր, որոնց ակնհայտ վկայություններն են պարի միզանսցենները, պարաձևը, ծափերը, բանահյուսական տեքստն ու մարտական կանչերը: 
Ներկայումս Յար խուշտան պահպանվում է հայ ժողովրդական և բեմական պարարվեստում, և այդ կենսունակությունը նույնպես հաստատում է այս բացառիկ ավանդական պարանմուշի արժեքն ու ինքնատիպությունը:

Սասնա Շորոր

Հանդիսավոր, դանդաղ պար է։ Երբեմն այս պարը պարում են հարսանիքների ժամանակ՝ հարսի և փեսայի հետ։ Շատ հաճախ նաև մոմերով են պարը կատարում: Սասունցիները մինչ օրս պարում են։ Տեսանյութում միայն աղջիկներն են պարում, բայց սովորաբար խառը կազմով են պարում։

Մայրոքե

Մայրոքե, թարս պար։ Ինչպես բոլոր թարս պարերը, այնպես էլ Մայրոքեն պարելիս գնում են դեպի ձախ։ Այսինքն դա խորհրդանշում է, որ «գործը թարս է գնացել»: Պարն ունի 3 տարբերակ, յուրաքանչյուր տարբերակը իր յուրահատկությամբ։ Սասունի շրջանի պար է։Բաղկացած է մեկ մասից։

Աղբյուրներ՝

• Անահիտ Գաբրիելյան
• Հայարփի Անանյան
• Sites.google
• Wikipedia

Հակոբ Մարգարի Գյուրջյանը (ծնվել է դեկտեմբերի 17-ին, 1881թ.)հայ քնադակագործ է: Հայ իրականության մեջ առաջինն է ստեղծել բազմաժանր արձանագործությունը: Հակոբ Գյուրջյանը արվեստագետների շրջանում միջազգային ճանաչման արժանացած քանդակագործներից է։

1908 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների՝ Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Փարիզում։ Ստեղծել է ռեալիստական դիմաքանդակներ և պատմական, կրոնական, դիցաբանական կերպարներ՝  «Վար», «Հայ գեղջկուհիներ» բարձրաքանդակները, Արշակ Չոպանյանի, Մաքսիմ Գորկու, Անդրանիկի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի դիմաքանդակները, «Գաղթ» կոմպոզիցիան, «Քնած դևը», «Մահացող Քրիստոսը», Լև Տոլստոյի, Վահան Տերյանի, Անատոլի Լունաչարսկու կիսանդրիները և այլն։

Հակոբ Գյուրջյանի գործերը ցուցադրվել են Տոկիոյում, Օսլոյում,  Անտվերպենում, Բրյուսելում և այլուր։

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Նյու Յորքում (1924), Փարիզում (1926, հետմահու՝ 1952)։

1958 թվականին Հակոբ Գյուրջյանի այրին՝ Գյուրջյան Տատյանա Ռոբերտովնան (Օրիորդական ազգանունը՝ Էրիքսոն, Գյուրջյանի մահից հետո ամուսնանալով Հ․ Առաքելյանի հետ՝ Առաքելյան) Հայաստանին է նվիրել քանդակագործի 400 ստեղծագործություն, 1963 թվականին Ա. Առաքելյանը (Փարիզ)՝ 42 քանդակ։

Ներկայացնեմ Հակոբ Գյուրջյանի մի քանի աշխատանքները՝

• Հաղթանակ — 1923թ.

• Պարսկական կատու — 1929թ.

• Նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի դիմաքանդակը (1927)

• Գրող Մաքսիմ Գորկու կիսանդրին (1919)

Աղբյուր՝ Վիքիպեդիա

Գրիգոր Խանջյանը ( ծնվել է նոյեմբերի 29, 1926թ.) անվանի հայ նկարիչ, գեղանկարիչ է, ինչպես նաև ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1990), ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1983), Սուրբ Էջմիածնի Մայր Աթոռի  ճարտարապետական հանձնախմբի և Գերագույն հոգևոր խորհրդի  անդամ։

1951 թվականից մտել է ստեղծագործական ասպարեզ և 1953 թվականին անդամագրվել է Հայկական ԽՍՀ նկարիչների միությանն և ընտրվել միության ղեկավարման անդամ։ Գրիգոր Խանջյանն 1961 թվականին արժանացել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր նկարչի կոչման, իսկ 1963 թ ընտրվել է ԽՍՀՄ գեղարվեստական ակադեմիայի թղթակից անդամ։ 1963 թվականին ճանաչվել է Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և ընտրվել ԽՍՀՄ նկարիչների միության ղեկավարման անդամ։ 1967 թ. արժանացել է Հայաստանի ԽՍՀ ժողովրդական նկարչի կոչման, իսկ 1969 թ. Պարույր Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմի նկարազարդման համար պարգևատրվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակով։ Վաստակաշատ նկարիչն 1973 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ գեղարվեստական ակադեմիայի իսկական անդամ, իսկ 1975 թվականին Հայաստանի ԽՍՀ գերագույն խորհուրդի պատգամավոր և նախագահության անդամ։ 1982 թվականին ընտրվել է Հայաստանի ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, ապա ակադեմիկոս։ 1983 թվականին արժանացել է Խորհրդային Միության ժողովրդական նկարչի պատվավոր կոչմանը, 1991 թ. Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ Արժանացել է ԽՍՀՄ և ՀՀ պետական մրցանակների, շքանշանների ու այլ պարգևների։

Գեղանկարչության ժանրում հանդես է եկել թեմատիկ կտավներով, բնանկարներով, դիմանկարներով ու նատյուրմորտներով, բոլորն էլ մատուցելով գունային նրբերանգ ներկապնակի միջոցով։ Նրա ստեղծած կտավների թվին են պատկանում գյուղական կյանքն ու աշխատանքային առօրյան պատկերող «Սևանի ձկնորսները» (1956 թվական), «Երևանի կառուցողները» (1960 թվական) կտավները։ Նա ստեղծել է գորգանկարներ, մեծամասշտաբ և բազմաֆիգուր գոբելենները, և այլն:

Ներկայացնեմ իր աշխատանքներից՝

• Նատյուրմորտ, ծաղիկներ:

• Նկարչի արվեստանոցում:

• Գիրոկաստիա, Ալբանիա:

Աղբյուրներ՝

• Վիքիպեդիա
• Հայազգ

In English class we watched the movie “Gifted”. It is about a seven-year-old girl named Mary Adler. She lives with her uncle’s and guardian, Frank. His best friend is his fiancée, Roberta. Mary has a great mathematical talent, which is admired by her teacher Bonnie Stevenson. He informs the school principal, and when he finds out about Mary’s talent, he encourages Frank to send Mary to a private school for talented children. However, Frank rejects it. Frank fears that Mary will not have a good childhood like all children.

The meaning of the film is that we have the right to our own thought, decision, choice. Every little decision can change our future և our life. I think Frank did the right thing, he did not deprive Mary of her childhood.